کاروانسرای محمدآباد خره (خورهه)

در مسیر جاده قزوین – بوئین زهرا کاروانسرایی از بناهای دوره صفویه قرار دارد که در حال حاضر در قسمتی از آن پاسگاه ژاندارمری استقرار یافته است. کاروانسرای محمدآباد از جمله بناهای جالبی است که طرح داخل و خارج آن با هم اختلاف کلی دارند. این اختلاف مربوط به نمای ضلع جنوبی خارج کاروانسرا است. نمای اصلی کاروانسرا عبارت است از یک سردر قوس دار در وسط که در هر طرف آن سه غرفه قرار دارد. از انتهای بازوهای دو طرف سردر دیواری به طول ۲۰/۱۶ متر به طرف شمال پیش می‌رود و به دیوار پشت اتاق‌های واقع در ضلع جنوبی کاروانسرا منتهی می‌گردد.

از محل تقاطع دیوار پشت اتاق‌ها به طول ۸۵/۱۱ متر تا گوشه‌های جنوب شرقی و جنوب غربی امتداد میابد و با رسیدن به دو برج آجری مدور که در دو کنج قرار دارند پایان میابد. به این ترتیب نمای اصلی کاروانسرا دارای یک طرح پنج ضلعی و دو برج مدور می‌باشد. درگاه کاروانسرا در جلو به صورت یک جلو خان مستطیل شکل است. پس از در بزرگ هشتی وسیعی قرار دارد. راه پله ای که از راه آن می توان به پشت بام رسید در داخل هشتی قرار دارد. در وسط دو ضلع بزرگ شرقی و غربی هشتی دو قوس بلند دیده می‌شود که در پشت آنها دالانی قرار دارد.

دالان مزبور به عرض ۹۰/۳ متر در پشت اتاق‌های ضلع جنوبی کاروانسرا جای دارد و فاقد غرفه می‌باشد و تنها طاق تماهایی هم عرض غرفه‌های نمای خارج و اتاق‌های ضلع جنوبی در دو طرف ان ساخته شده اند. سقف هشتی با گنبد مدوری که خاص اکثر درگاههای کاروانسراهای دوره صفویه است، پوشیده شده است. حیاط داخلی کاروانسرا نقشه مستطیل شکل دارد که طول آن ۵/۵۰ متر و عرض آن ۲۰/۴۲ متر است.

بناهای چهار جانب کاروانسرا با پیروی از اصل قرینه سازی کامل ساخته شده اند چنان که در میان هر یک از جهت‌های چهارگانه قوس بلندی جای گرفته است که در قسمت سمت جنوب آن سردر ورودی و در سه سوی دیگر آن ایوان‌هایی بزرگ مانند ایوانهای مسجدهای چهار ایوانی ساخته شده اند. در هر طرف ایوان شمالی، پنج طاق نما و در دو طرف ایوانهای نمای غربی و شرقی نیز شش طاق نما بنا شده است. طاق نماهای مزبور به قسمت پشت راه ندارند و تنها از چهار طاق نمای واقع در چهار گوشه بنا می توان به دالان پشت غرفه‌ها راه یافت.

دالان سراسری پشت نماهای شمالی و غربی و شرقی ۸۰/۳ متر عرض دارد. در دیوار غربی دالان غربی و دیوار شرقی دالان شرقی، هم عرض غرفه‌های بیرون، طاق نماهای سکوداری به عمق ۸۵/۱ متر ساخته شده است. عمق این طاق نماهای سکودار در پشت نمای شمالی ۲۵/۲ متر است. وضع بناهای دو طرف در ورودی با بناهای سه جانب دیگر اختلاف دارد، چنان که در هر طرف سردر، پنج ایوان با همان عرض و عمق غرفه‌های سه جانب دیگر قرار دارد که در وسط دیوار پشت آنها دری به عرض یک متر کار گذاشته شده است و به اتاقی به طول ۷۰/۴ متر راه می‌یابد.