دیواندره

دیواندَره مرکز شهرستان دیواندره شهر ماشین سنگین‌ها در استان کردستان در غرب ایران است. دیواندره، با ارتفاع ۱٬۸۵۰ متر، سر راه سنندج به سقز، در ۴۰۰ کیلومتری غرب تهران و ۶۶ کیلومتری شمال سنندج قرار دارد و اقلیم آن معتدل مایل به سرد و نیمه‌خشک است.

این شهر را از طرفی رشته کوه‌های چهل‌چشمه، هوازو، دشت سارال و از طرفی دیگر منطقه‌های بیجار گروس و تیلکو آن را احاطه کرده‌اند.

غار کرفتو با فاصله ۷۰ کیلومتر در شمال غربی شهرستان دیواندره قرار دارد که نمونه‌ای بارز از دوران زندگی پیشینیان مردمان کرد در این منطقه می‌باشد. این غار نشانگر وجود تمدن و حیات تا دو هزار سال قبل از میلاد در منطقه دیواندره است.

دیواندره یکی از مراکز مهم تولید گندم در کردستان و ایران است. همچنین یکی از مراکز سنتی دامداری و تولید گوشت قرمز در غرب ایران به شمار میرود. همچنین اکثر ساکنان آن دارای حداقل یک ماشین سنگین هستند.و نسبت به جمعیتش بیشترین تعداد ماشین‌های سنگین را در غرب کشور دارد.

زبان اهالی این شهر کردی مرکزی با لهجه اردلانی است و زبان فارسی به عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ریشه نامگذاری

دیواندره از دو کلمه دیوان + دره تشکیل شده‌است، دیوان یعنی جایگاه و محل قانون، عدالت و جای حل اختلافات و چون این دیوان خانه معروف گشته‌است.

پسوند دره درساختار اسمی اکثر سکونت گاه‌ها و روستاهای اطراف ناحیه دیواندره و شهر #دیواندره وجود دارد که نشان دهنده اشتراک قومی مذهبی و فرهنگی و نزدیکی جغرافیایی آن‌ها با حوزه شهرستان دیوان دره می‌باشد مانند.قره‌دره.دوزخ‌دره.اله‌دره‌. دره سفته.مره دره.دره زان. درویان.سردره. چپ‌دره گاودره آقدره. گزدره. دره پمان. دره شیخان. دره اسب.دره هوان. گمه دره.گزردره.دره تفی.دره گاوان. دره اسماعیله.دره قبله. نخوددره.دره آبی.دره زیارت. و....نشان می‌دهد این روستا‌ها همجوار و هم نژاد شهرستان دیواندره می‌باشند

دیواندره می‌تواند همچون کلمه دێولان که شهری نزدیک به آن است از کلمه باستانی دێو به معنای خدا ساخته شده باشد؛ یعنی دره خدایان.

وضعیت طبیعی

موقعیت جغرافیایی

شهر دیواندره بین ۳۵ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی تا ۴۷ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است.

به لحاظ مرز‌های داخلی‌، از شمال به شهرستان تکاب از استان آذربایجان غربی، از شرق به شهرستان بیجار، از جنوب به شهرستان سنندج، از غرب به شهرستان سقز و از جنوب غربی به بخش سرشیو از مریوان محدود می‌شود.

رودخانه ها

رودخانه‌های فراوان در شهرستان جریان دارد، که اکثر آنها فصلی است و از آب شدن برف‌ها و بارندگی‌های فصلی به وجود می‌آید.

در منطقه دو رودخانه مهم و دائمی به نام‌های قزل اوزن و یول کشتی وجود دارد که رودخانه قزل اوزن از ارتفاعات چهل چشمه و سارال سرچشمه می‌گیرد و با نام سفید رود به دریای خزر می‌ریزد. رودخانه یول کشتی نیز سرچشمه آن حوضه‌های ابگیر فلات اوباتو است که پس از طی مسیری به رود قزل اوزن می‌پیوندد.

کوه‌ها

بام کردستان یعنی قله قولی زلیخا با ارتفاع ۳۱۹۵متر در شهرستان دیواندره روستای بست است چهل چشمه از رشته کوه‌های مرتفع کردستان است که در منطقه بخش چهل چشمه ’ شهرستان دیواندره قرار دارد. نام چهل چشمه به سبب وجود آبشارها و چشمه‌های فراوان آن برای این کوه انتخاب شده است. دیگر قله‌های ان شامل مسجدمیرزا. قله سلطان اغزتو و قله شاه نشین می‌باشد

آب و هوا

بنا بر طبقه بندیهای جغرافیایی شهرستان دیواندره در مناطق کوهستانی طبقه‌بندی می‌شود. وجود کوه‌هایی مانند «هوازو»، «تاله سوار» و «شیخ شرف» در نزدیکی شهر و قلل مرتفع رشته کوه چهل چشمه در سطح شهرستان؛ باعث شده‌است تا زمستانهایی سرد، تابستانهای معتدل و بهاری بارانی و دلپذیر داشته باشد.

پیشینه تاریخی

شهرستان دیواندره از زمان صفویه به بعد تحت نفوذ دو شهر بزرگ استان کردستان –سنندج در جنوب و سقز در شمال –بوده است.

با تقویت راه سنندج –سقز، به تدریج روستای دیواندره در وسط این راه، به عنوان یک مرکز جمعیتی و بین راهی گسترش می‌یابد و در سال‌های اوایل دهه پنجاه شمسی به صورت یک شهر کوچک پا به عرصه وجود می‌نهد. بنابراین مهم‌ترین عامل در ایجاد شهر دیواندره موقعیت میان راهی آن بوده است.

در کنار این عامل با توجه به رشد اقتصادی –اجتماعی منطقه و افزایش ارزش افزوده، ایجاد یک مرکز جمعیتی به صورت شهر برای تجمع و انباشت ثروت و مبادله کالا ضرورت می‌یابد. بدیهی است که این مرکز باید بهترین دسنرسی را با شهرهای بلافصل آن و بالاخص مرکز استان، داشته باشد.

چنین نقطه سکونتی روستای دیواندره بود که از سال‌های دهه ی چهل به بعد روند تبدیل آن به شهر آغاز شد. در سال ۱۳۴۵، دیواندره یکی از بخش‌های شهرستان سنندج بوده و پرجمعیت‌ترین روستای آن دیواندره بوده که ۱۸۲۲ نفر جمعیت داشته است.

مردم‌شناسی

زبان و گویش

مردم دیواندره به زبان کردی و با لهجه اردلانی صحبت می‌کنند. البته گویش روستاهای دیواندره در چهارجهت جغرافیایی آن متفاوت است. مثلاً گویش مناطق غربی این شهرستان به سورانی مکری نزدیکتر است. گویش مناطق شمالی به گویش کرد تکابی و گویش مناطق جنوبی و شرقی به گویش اردلانی و لیلاخی نزدیکتر است. گویش ساکنان شهر دیواندره نیز مجموعی از لهجه‌های اشاره شده است.

دین و مذهب

دین مردم اسلام و پیرو مذهب تسنن (شافعی) می‌باشند.

گردشگری

منطقه سارال

چهل چشمه

غارکرفتو

هه وازو (واقع در روستای تبریزخاتون)

سد سیاه زاغ -رودخانه‌های دیواندره

رودخانه قزل اوزن رودخانه سیروان کوچک

رود دیواندره که نهایتاً به قزل اوزن متصل و به دریای خزر می‌ریزد و سرچشمه رود زرینه رود و سیمینه رود که به دریاچه ارومیه مختوم می‌گردد از این شهرستان نشات می‌گیرد

کوه‌های متمایز و منحصر بفرد چهل چشمه خط تقسیم آب سه مخزن بزرگ کشور شامل دریای خزر خلیج فارس و دریاچه ارومیه می‌باشد و از این نظر در کل کشور منحصر به فرد است

کوه‌های دیواندره

کوه‌های بکر و دست نخوردهو با پوشش گیاهی

منحصر به فرد در کل کشور که تفرج گاه‌های دلپذیر و خنک خصوصاً در اردیبهشت و خرداد ماه هستند شامل کوه زلیخا کوه مسجد میرزا کوه شاه نشین کوه شیخ شرف کوه حاج سید کوه تاله سوار کوه هوازو کوه‌های منطقه سارال ک زیستگاه بسیاری از جانداران و پرنده گان این منطقه است

صنعت و معدن

صنعت تولید و معادن دیواندره یک صنعت نوپا و نوین و باسابقه کم ولی پرقدرت با نیروی جوان بومی مسیر خود را درحال حرکت است