هخامنشیان

در حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد، هخامنش حکومت کوچکی را در پیرامون کوههای بختیاری و مسجد سلیمان بنیاد گذاشت که بنام سلسله هخامنشی شناخته شد.

پس از مرگ هخامنش، پسر او چیش پش به شاهی رسید و موفق شد قلمرو حکومتی هخامنشان را وسعت داده و بعنوان شاه انشان شهرت پیدا کند. بعبارتی وی اولین شاه سلسله هخامنشی بود. و بنا بر سیر تاریخی باید او را چیش پش اول خواند.

پسر چیش پش اول که از زندگی او اطلاعاتی در دست نیست.

پسر کمبوجیه اول که از زندگی او اطلاعاتی در دست نیست.

پسر کوروش اول. وی دو پسر داشت: آریارمنه و کوروش. پس از او سلطنت به کوروش رسید که بنا بر سیر تاریخ کوروش

دوم خوانده می‌شود. از چیش پش دوم به بعد سلطنت به دو شاخه تقسیم شد و تا زمان پادشاهی داریوش اول با اولاد کوروش دوم بود.

چیش پش هنگام مرگ، سرزمینهای تحت فرماندهی خود را بین دو پسرش آریارمنه و کوروش تقسیم نمود. سرزمین پارس از آن آریارمنه (جد بزرگ داریوش بزرگ) و سرزمینهای غربی به کوروش دوم (پدر بزرگ کوروش بزرک) رسید.

در شاخه غربی حکومت هخامنشیان و پس از کوروش اول، پسر او کمبوجیه اول (پدر کوروش بزرگ) به شاهی رسید. همچنین در شاخه دیگر پس از آریارمنه فرمانروایی پارس به پسر او ارشام که پدر بزرگ داریوش بزرگ بود زسید.

کورش بزرگ بنیانگذار حقوق انسان‌ها و آزادی و برابری بشریت است که جهان را دگرگون نمود. وی از مقتدرترین و با تدبیر‌ترین افراد تاریخ جهان است که بدلیل اخلاق و منش و کردار نیک نامش در تاریخ به ثبت رسید. او پیرو دین بهی زرتشت بود. که همواره تاریخ از او به عنوان یکی از نوابغ بشریت نام میبرد. او پادشاه ماد را شکست داد. پادشاه لیدی را نیز مغلوب ساخت و بابل را که یکی از بزرگترین مراکز جهان آن روزگار بود با صلح و آرامش و با رغبت مردمان آنجا به کلی فتح کرد و پس از ورود به بابل به احترام به خدای مردوک آنان تاجگذاری نمود تا حسن نیت خویش را به ملت مغلوب به اثبات برساند به صورتی که آنان وی را فرستاده خدا مینامیدند. پس از آن بنای بزرگترین شاهنشاهی و امپراتوری تاریخ را بنا نهاد. هم اکنون تندیس سنگی این بزرگ مرد در سیدنی استرالیا و یکی از پارکهای بزرگ ایالات متحده و سازمان ملل متحد از طلای خالص نصب میباشد و اعلامیه او در سازمان ملل نقش سمبل آزادی و دموکراسی را برای نخستین بار در جهان ایفا میکند.

پسر بزرگ کوروش بزرگ هخامنشی بود که به نام‌های کمبوجیه دوم، کمبوزیه و کامبیز نیز معروف است.طبق گفته هرودوت مادر وی کساندانه بوده است، اما کتزیاس نقل کرده که مادر وی امتیس نام داشته است. کمبوجیه پس از کوروش، پدرش، به سلطنت رسید. او با اقتداری ستودنی و باور نکردنی در سال ۵۲۵ قبل از میلاد سرزمین‌های مصر را بدلیل عمل نکوهیده مصریان در برابر ایرانیان که تعدای از ایرانیان را در مصر کشتند و به تمسخر پرداختند فتح کرد و کل مصر به زیر چتر پادشاهی ایران در آورد. او پیرو مزدیسنا زرتشت بود و همواره دین بهی را دنبال میکرد وی برادری به نام بردیا داشت.کمبوجیه قصد لشگرکشی به مصر را داشت، اما از بیم اینکه برادرش در غیاب او پادشاهی او را بدست آورد، بردیا را مخفیانه به قتل رساند.او به مصر لشگر کشید و این کشور را فتح کرد.به همین دلیل به وی در تاریخ لقب فاتح مصر را داده اند.در زمانیکه کمبوجیه در مصر حضور داشت خبر به سلطنت رسیدن برادرش بردیا را به وی دادند در حالیکه او بردیا را پیش از این کشته بود. اما شخصی که در ایران تاج پادشاهی را به سر گذاشته بود گئومات از تبار مادیان بود و خود را بردیا معرفی کرده بود. کمبوجیه در بازگشت به ایران درگذشت. هرودوت چون او به خدای مصر (یک گاو) بی احترامی کرده بود و او را با ضرب چاقو کشته بود به او لقب دیوانه داد ولی این یکی دیگر از برگهای زرین خداپرستی در ایرانیان آن روزگار بود.

بردیا نام پسر کوچک‌تر کوروش بزرگ هخامنشی و برادر کمبوجیه دوم بود. کوروش بزرگ، در بستر مرگ، بردیا را به فرماندهی استان‌های خاوری شاهنشاهی ایران گماشت. کمبوجیه دوم، پیش از رفتن به مصر، از آنجا که از احتمال شورش برادرش می‌ترسید دستور کشتن بردیا را داد.مردم از کشته شدن او خبر نداشتند و در سال ۵۲۲ (پیش از میلاد) شخصی به نام «گئوماته مغ» خود را به دروغ بردیا نامید و بر کوهی نزدیک شهر ایرانی پَیشیاوادا اعلام شاه بودن کرد. در متون تاریخی از وی به عنوان «بردیای دروغین» یاد شده است.

پسر ویشتاسپ، ملقب به داریوش بزرگ یا داریوش اول، سومین پادشاه هخامنشی بود. وی با کمک دیگر نجبای پارسی با کشتن گئومات مغ که به عنوان بردیا فرزند کوروش بزرگ بر تخت نشسته بود سلطنت را به خاندان هخامنشی بازگرداند. وی در سال ۵۲۱ بر تخت پادشاهی ایران زمین جلوس کرد و بزرگترین و شکوهمند‌ترین پادشاهی تاریخ ایران را پس از کورش بزرگ از خود به جای گذاشت. او پیرو دین بهی و مزدیسنا زرتشت بود و همواره منش و بزرگی کوروش را دنبال میکرد. پس از آن شورشهای داخلی را سرکوب کرد. نظام شاهنشاهی را استحکام بخشید و سرزمینهایی چند به شاهنشاهی الحاق کرد. آغاز ساخت پارسه (تخت جمشید) در زمان پادشاهی او بود. از دیگر کارهای او حفر کانال بود که دریای سرخ را به رود نیل و از آن طریق به دریای مدیترانه پیوند می‌داد.این کانالی در ۲۵۰۰ سال پیش ساخت که بعدها به کانال سوئز معروف گردید. طول این کانال دریایی به بیش از ۱۶۱ کیلیومتر میرسیده است و از عرض آن دو کشتی به راحتی عبور میکردند. داریوش بزرگ خطی جدید برای ایرانیان بوجود آورد که بعدها از خطوط رایج دنیا شد. داریوش بزرگ ایران را به بزرگ‌ترین کشور جهان مبدل کرد (بیش از ۲۸ کشور). داریوش بزرگ آموزش رایگان را برای قشر عوام کشور به صورت اجباری در آورد و طرح سواد آموزی را اجباری نمود و... او را از ابرمردان ایران و جهان می‌دانند مقبرهٔ او در دل کوه رحمت در مکانی به نام نقش رستم در مرودشت فارس (نزدیک شیراز) است. شهرت او در غرب به خاطر وقوع نبرد ناموفق ایرانیان با یونانیان در مکانی به نام ماراتن، در زمان اوست.

از پادشاهان هخامنشی است. پدرش داریوش بزرگ و مادرش آتوسا دختر کوروش بزرگ بود.نام خشایارشا از دو جزء خشای (شاه) و آرشا (مرد) تشکیل شده و به معنی «شاه مردان» است. کتیبه‌هایی در کوه الوند و نیز در ارمنستان از خود به جای گذاشت. او یکی دیگر از جانشیانان بر حق پادشاهی هخامنشیان بود که وی را فاتح سرزمین‌های آتن اروپا میدانند. او آتن را به کلی تصرف کرد. دلیل لشگر کشی وی عدول کردن یونانیان از قوانین آن روزگار بود زیرا لیدی که جزوی از ایران بود که توسط یونان به آتش کشیده شده بود و خشیارشا در صدد بر آمد این کار زشت را که در آن زمان نزد ایرانیان گناه محسوب میشده است جبران نماید که موفق نیز شد ولی در نبردهای بعدی به ایران عقب نشینی کرد ولی اقتدار ایران را به زیباترین شکل حفظ نمود.

پسر خشایارشا ملقب به اردشیر درازدست یا اردشیر یکم پادشاه هخامنشی بود. نخستین بار یونانیان به او لقب درازدست دادند. از این رو در بسیاری از کتب و منابع اردشیر درازدست نامیده شده‌است. وجه تسمیت این لقب به گونه‌های مختلف آمده‌است. ۱- او دستان درازی داشت به طوری که وقتی می‌ایستاد دستش به زانویش می‌رسید.۲- درازدستی کنایه از قدرت زیاد و تسلط بر امور است. به خاطر تسلط او به اوضاع مملکت درازدست نامیده شد. از زمان اردشیر دراز دست تاریخ ملی با تاریخ اساطیری ایران در هم می‌آمیزد. در بسیاری از منابع اردشیر درازدست و بهمن اسفندیار یکی دانسته شده‌اند.

اردشیر حدود چهل سال سلطنت کرد و در سال ۴۲۴ پیش از میلاد درگذشت.

به گفته تاریخ نویسان وی تنها پسر اردشیر یکم از ملکه داماسپیا بوده که پس از مرگ پدر به پادشاهی می‌‌رسد و چهل و پنج روز بعد توسط برادرش سغدیانوس به قتل می‌‌رسد.

از شاهزادگان هخامنشی و پسر اردشیر یکم است.مادر او زن غیر شرعی اردشیر اول بنام آلوگونه و بابلی بوده ایت. وی، برادرش - خشایارشای دوم - را چهل و پنج روز بعد از به سلطنت رسیدن به قتل رساند و خود به دست برادر دیگر داریوش دوم به قتل رسید. مدت حکومت وی حدود هفت ماه ذکر شده است.

اخس یکی دیگر از فرزندان اردشیر یکم و از زنی بابلی بنام کسمارتی دین بود که سغدیانوس را کشته و خود پادشاه ایران شد. وی نزدیک ۱۹ سال بوده است و در سال ۴۰۴ قبل از میلاد درگذشت. دوران پادشاهی او شاهد قتلهای متعدد در خانواده سلطنتی و شوزشهای پی در پی در ایالات بود.

ارشک پسر بزرگ داریوش دوم بود و داریوش در زمان حیاتش وی را ولیعهد خود خواند و پسر دیگرش کوروش کوچک را والی باختر کرد. از مهمترین رویدادهای زمان اردشیر دوم شورش کوروش کوچک، لشکرکشی به مصر و شورشهای ولایات ایران را می توان نام برد. اردشیر بنا به روایتی ۶۲ و بنا به روایت دیگری ۴۳ سال سلطنت کرد. سال وفات او را حدود ۳۶۰ پیش از میلاد می‌دانند.

اخس پسر اردشیر دوم بود که با مرگ سه برادر خود داریوش، آریاسپ و ارسام که جملگی لایق تر از وی بودند و با توطئه‌های فراوان به حکومت رسید و خود را بنام اردشیر سوم خواند. اولین گار وی قتل عام خانواده سلطنتی از بیم از دست دادن حکومت بود. در زمان وی شورشهای زیادی رخ داد که تمامی آنها سرکوب شد و مجددا اردشیر توانست سرزمین مصر را زمیمه ایران نماید. اگر بی رحمی و ددمنشی بیش از حد اردشیر سوم نبود او یکی از شاهان بزرگ هخامنشی نام می‌گرفت. وی پس از ۲۰ سال سلطنت بدست خواجه ای باگواس نام که از محارم او بود بوسیله زهر کشته شد.

پس از قتل اردشیر سوم، باگواس خواجه (قاتل اردشیر)، کوچکترین پسر اردشیر یعنی آرسس را به تخت سلطنت نشاند و برادران دیگر وی را کشت تا بواسطه آرسس خود بر ایران حکومت کند. آرسس پس از آگاهی از کارهای باگواس از او متنفر شد و در صدد قتل او برآمد. ولی باگواس پیش دستی کرده و او را در سال سوم سلطنتش کشت و چون از دودمان هخامنشی کسی نبود که به ترتیب طبیعی بر تخت بنشیند، داریوش سوم را بر تخت نشانید.

وی پسر آرسس و نوه داریوش دوم بود که پس از رسیدن به سلطنت خود را داریوش خواند. داریوش مردی شجاع بود که اردشیر به او لقب دلیرترین پارسی را داده بود. از این جهت در زمان کشتار خانواده اردشیر سوم زنده ماند که شاهزاده ای نبود که قابل ملاحظه باشد. داریوش از باگواس خواجه، که او را به تخت شاهی رسانده بود تمکین نمرده و باگواس را که در صدد قتل وی برآمده بود دستگیر و به قتل رساند.

وی در سال ۳۳۶ قبل از میلاد به تخت نشست و شش سال سلطنت کرد. با حمله اسکندر مقدونی به ایران و فوت داریوش سوم، حکومت او و شاهنشاهی هخامنشیان از بین رفته و سلسله هخامنشیان منقرض شد.