قدمگاه شهر سده از توابع شهرستان اقلید
عنوان وبلاگ:
جام جم سده
آدرس وبلاگ:
http://jamejamsedeh.blogfa.com
پست الکترونیک
www.jamejam_sedeh2009@yahoo.com
نام نویسنده:
غلامحسین میرزایی
تاریخ تهیه نسخه پشتیبان:
چهارشنبه بیست و هشتم اسفند ۱۳۸۷ ساعت ۱۲: ۵۸
نوشته شده در پنجشنبه یکم اردیبهشت ماه ۱۳۹۱ ساعت ۱۲: ۴۷ شماره پست: ۱
سرحد چهاردانگه
سرحد چهاردانگه(چهار ناحیه)در جنوب اقلید واقع است و چون متشکل از دشت‌های اوجان و خسروشیرین و خونجشت و دشت کوشک زرد بوده است، آن را چهاردانگه می‌گفتند.
سرحد چهاردانگه دشت وسیعی است که رشته کوههایی از شرق به غرب آن را به دو قسمت تقسیم نموده است و آبادیهای سرحد چهاردانگه در این دو قسمت قرار دارند.
در صفحه ۸۱۱ «دائره المعارف مصائب»آمده است: چهاردانگه یا سرحد چهاردانگه یا چهار ناحیه، بلوکی در شمال فارس، در سردسیر فارس و مشتمل بر چهار ناحیه و دارای ۳۱ آبادی می‌باشد.بلوک چهاردانگه از شرق به بلوک قنقری، از شمال به بلوک آباده اقلید، از غرب به بلوک شش دانگه و بلوک دزکُرد و از جنوب به بلوک مائین و بلوک کامفیروز محدود میشود.
در فارسنامه ناصری در معرفی منطقه آمده است:«بلوک سرحد چهاردانگه یا چهار ناحیه از بلوکات سردسیر فارس است.زمین این بلوک تا چند شب و روز بعد از عید نوروز در زیر برف است و جانب شمال شیراز است».محصولش گندم و جو و نخود و عدس و آبش از چشمه و رودخانه است.شکارش آهو بز و پازن و قوچ و میش کوهی و کبک و تیهو و بلدرچین و در تابستان هوبره و چاخرق است.حکومت این بلوک را در قدیم خوانین قشقایی به عهده داشتند.
نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم اسفند ۱۳۸۷ ساعت ۱۲: ۴۹ شماره پست: ۲
معرفی روستای تنگ براق
روستای تنگ براق از توابع بخش سده شهرستان اقلید، با مختصات ۵۲ درجه و ۳ دقیقه طول شرقی و ۳۰ درجه و ۳۷ دقیقه عرض شمالی در غرب شهر سده واقع شده است.
این روستا از شمال به رودخانه سفید، از جنوب به شهرستان‌های مرودشت و سپیدان، از شرق به اراضی کشاورزی سده و از غرب به اراضی استان کهگیلویه و بویر احمد محدود میشود.
فاصله روستای تنگ براق تا شهر سده ۲۰ کیلومتر، تا اقلید ۹۰ کیلومتر و تا شیراز ۱۹۰ کیلومتر است. روستای تنگ براق از سطح دریا ۱۹۴۰ متر ارتفاع دارد و آب و هوای آن در بهار و تابستان معتدل و در پاییز و زمستان سرد است.
تاریخ شکل گیری روستای تنگ براق به ۱۵۰ سال پیش مربوط میشود. تنگ براق، یکی از اتراقگاه‌های ییلاقی عشایر بود که توسط خانی به نام عسگر خان به محل اسکان دائمی تبدیل شد.
مردم روستای تنگ براق به دو زبان لری و ترکی سخن می‌گویند. آنها مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری هستند. بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵، جمعیت این روستا ۴۵۱ نفر بوده است که در سال ۱۳۸۵، به تعداد ۱۰۰۰ نفر افزایش یافته است.
اکثر مردم روستای تنگ براق به فعالیتهای زراعی، دامداری و صنایع دستی اشتغال دارند. برنج (چمپای خضر دشتی)، گندم، حبوبات، سیب، هلو، ماست، کره، دوغ و کشک از عمده‌ترین محصولات روستاست. بافت قالی و گلیم نیز از تولیدات صنایع دستی شمرده میشود.
روستای تنگ براق در یک محدوده کوهستانی استقرار یافته و بافت مسکونی متمرکزی دارد. کالبد روستا، در شیب ملایم دامنه کوه گسترده شده است و اطراف خانه‌ها را مزارع و باغات فرا گرفته اند.
اکثر خانه‌ها در یک طبقه و با سقف‌های مسطح ساخته شده اند. چند خانه دو طبقه نیز احداث شده است. عمده مصالح به کار رفته در اغلب خانه‌ها شامل سنگ، گل و چوب است. در ساخت برخی از خانه‌ها از مصالحی مانند آجر، سیمان، آهن، سنگ و گچ استفاده شده است(زنده دل و دستیاران، ۱۳۸۶، ۱۵۵).
معماری خانه‌ها تحت تأثیر نوع معیشت و فعالیت افراد طراحی گردیده و اتاق‌های استراحت و پذیرایی، آشپزخانه، تنورخانه، سرویس بهداشتی، انبار علوفه و طویله از جمله فضاهایی به شمار می‌روند که در تمام خانه‌ها دیده می‌شوند.حیاط خانه‌ها در این روستا، غالباً وسیع و پر از درخت هستند و از جلوه دلپذیری برخوردارند.
جاذبه‌های گردشگری
روستای زیبای تنگ براق، به دلیل استقرار در ناحیه کوهستانی، چشم اندازهای بسیار زیبایی دارد. مزارع سرسبز پیرامون روستا، جنگل‌ها و باغ‌های وسیع به ویژه در فصل‌های بهار و تابستان فضای دل نشینی برای گردشگران پدید می‌آورند. برخی از جاذبه‌های روستا عبارتند از:
تنگ براق، نام دره زیبای شمال روستا است. آبشار مارگون که در روبروی تنگ براق از بلندی‌های صخره ای با آب فراوان سرازیر میشود، یکی از حیرت انگیزترین آبشارهای ایران است. آب سد درودزن از تنگ براق عبور می‌کند و انتهای آن با دیواره‌های صخره ای با عبور از یک دشت، از شکافی عمیق سرازیر میشود و آبشار زیبای تنگ براق را پدید می‌آورد. غاری زیبا در دیواره صخره ای سمت چپ تنگ، پدید آمده است، که منشاء آهکی دارد و از سقف آن، قطرات آب به کف غار فرو می‌ریزد. در قسمت بالای تنگ، بر روی کوه کتیبه ای به خط پهلوی حجاری شده است.
ابعاد کتیبه ۴۰/۱ × ۱ متر و مشتمل بر ۱۶ سطر است که هر سطر آن ۹۰ سانتی متر طول دارد.
مردم روستای تنگ براق در اعیاد ملی و مذهبی نوروز، فطر، قربان و مبعث پیامبر(ص) به برگزاری مراسم جشن و شادمانی و در ایام عزاداری ائمه به ویژه در ماه‌های محرم و صفر به سوگواری می‌پردازند.
از جمله رسم‌های جالب این روستا، رسم «کوسه گلدی» است که در هنگام خشکسالی و برای آمدن باران انجام میشود. مراسم عروسی روستا نیز با آداب و سنن محلی برگزار میشود و شامل خواستگاری، نامزدی، عقد، حنابندان و عروس بران است. در شب عروسی، انواع موسیقی محلی و شاد نواخته میشود و میهمانان و فامیل به جشن و سرور می‌پردازند.
موسیقی مورد علاقه مردم این روستا، شامل ملودی‌های ترکی و لری است که با سازهای محلی و غالباً با نی نواخته می‌شوند.
بازی‌های رایج روستای تنگ براق عبارتند از: ترنه باری و چوب بازی.
پوشاک محلی مردم روستا، غالباً از پارچه‌های رنگارنگ و با طرح‌های مختلف دوخته می‌شوند.
برنج، سیب و قیسی، بهترین سوغاتی روستای تنگ براق است.
غذاهای محلی روستا مشتمل بر دمپخت، عدسی، گوشت قورمه، کاله جوش، آش ماست، آش کارده (نوعی گیاه خودرو) و کنگر ماست است.
دسترسی: روستای تنگ براق از طریق شهرهای سده، اقلید، اردکان، کامفیروز و یاسوج، با جاده‌های آسفالت قابل دسترسی است
نبشته پهلوی ساسانی موجود در تنگ براقی بمسافت ۲۰۷ کیلومتری شمال غربی پاسارگاد قرار دارد.نبشته مزبور بر تخته سنگی به ابعاد ۱متر×۴۰/۱متر بوده مشتمل بر ۱۶ سطر که هر سطر ۹۰ سانتیمتر طول دارد و تخته سنگ در وسط تنگ براقی نزدیک دهانه صفه کوچک غار کم عمقی که در دل کوه پیشرفته است به پهلو قرار دارد.بواسطه درختان انبوه و سرسبزی که پیرامون آن روئیده استراحتگاهی با طراوت و خوش منظر است و مانند بسیاری از نقوش برجسته و نبشته‌های ساسانی میتوان پنداشت یکی از شاهنشاهان ساسانی که شاید بهرام باشد بمناسبت شکار و عبور از این محل آنرا بیادگار گذارده است و وضع تخته سنگ می‌رساند از محل خود جدا شده بر زمین افتاده است.شایان ذکر است که در سالهای اخیر گنج یابان سنگ نوشته را به پایین انداخته و زیر آن را گود کرده به گنج دست یافته اند و سنگ نوشته هنوز به دلیل صعب العبور بودن مسیر، همانجاست و مسئولین میراث فرهنگی هیچ اقدامی برای بردن آن نکرده اند.برای رسیدن به تنگ براق می توان از شیراز با طی ۱۸۰ کیلومتر از راه خلار-بیضا-تنگ تور-مهجن آباد-کامفیروز در تابستان بوسیله جیپ بدانجا رفت(مصطفوی، سید محمد تقی، اقلیم پارس، ۱۳۴۸، ۱۵).راهی که امروز بیشتر از آن تردد می‌کنند بعد از شیراز، پل خان سمت چپ به طرف درودزن حرکت کرده بعد از درودزن جاده دو شاخه میشود سمت راست به طرف اقلید حرکت کرده با عبور از گردنه چوئو به دشت بکان میرسیم و روستاهای مهگان و دهنو را پشت سر می‌گذاریم به سه راهی اقلید و سده میرسیم بعد سمت چپ به طرف سده حرکت کرده و چشمه بالنگان را که در کنار روستای حاجی آباد قرار دارد پشت سر می‌گذاریم تا به سده و قدمگاه علی ابن موسی الرضا میرسیم.از سده تا تنگ براق حدود ۲۴ کیلومتر است است که بعد از گذشتن از پل رودخانه سفید به دو راهی دزکُرد-تنگ براق میرسیم که جاده سمت چپ به طرف تنگ براق می‌رود.
البته قبل از تنگ براق روستای طویله بند (نورآباد)قرار دارد.کل مسیر ذکر شده آسفالت می‌باشد ولی از کیفیت خوبی برخوردار نیست.
نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم اسفند ۱۳۸۷ ساعت ۱۲: ۵۲ شماره پست: ۳
روستای دژکرد
در حد فاصل میان شهر سده و کاکان، روستایی به نام دژ کُرد قرار دارد(هم اکنون مجموع سه روستای رئیسان، شرفی و چرکس به شهر تبدیل شده به مرکزیت اسلامیه)، که از چشم انداز طبیعی زیبا برخوردار است. این محل در طول سال مورد بازدید مسافرانی از شهرستان‌های اقلید، سپیدان و یاسوج قرار می‌گیرد. برای رسیدن به روستای دژکرد از جاده ای که از شهر سده می‌گذرد باید گذشت. این روستا در فاصله ۱۶ کیلومتری تنگ براق قرار دارد. فراوانی آبهای سطحی، کیفیت مناسب پوشش گیاهی، درختان جنگلی و آب و هوای مطبوع کوهستانی از ویژگیهای ارزشمندی است که این منطقه را در شمار یکی از جاذبه‌های طبیعی استان قرار داده است. (زنده دل، ۱۳۷۷، ۷۵)
تفرجگاه چهل شهیدان در قسمت شمال این روستا قرار دارد. سیب و هلو و بادام از جمله محصولات عمده کشاورزی منطقه است که در سالهای اخیر رونق زیادی به اقتصاد روستا داده است.
دژکرد
بلوک کوچکی است از سرد سیرات فارس میانه شمال و مغرب شیراز، درازای آن از قریه بوگر تا قریه چرکس ۲ فرسخ، پهنای آن از قریه کوفته تا قریه رییسان مسافت کمی است و محدود است از جانب مشرق و شمال به سرحد چهاردانگه و از سمت مغرب به نواحی کهگیلویه و بلوک ممسنی و از طرف جنوب به نواحی ممسنی.در تابستان هوایی سرد دارد و از اواخر تابستان و اوایل پاییز در بیشتر شبها آبهای کم و راکد یخ می‌بندد و در سه ماه از سال زمینش از برف پوشیده است و آب این بلوک از رودخانه است.کشت این بلوک گندم وجو و عدس و نخود است.
چرکس نام ایلی است از بلاد شمال آذربایجان و گویا اهالی اش قریه را از ایل چرکس که هنوز از توابع ملک روم است آورده اند ودر این ده توطن داده اند.اهالی اینجا هنوز با چشم سیاه و موی زرد و سپیدی بدن باقی هستند
نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم اسفند ۱۳۸۷ ساعت ۱۲: ۵۴ شماره پست: ۴
قدمگاه علی ابن موس الرضا(شهر سده)
این چشمه در نزدیکی شهر سده در شهرستان اقلید و در محلی با پوشش گیاهی مناسب و محوطه ای سرسبز و درختکاری شده قرار دارد.این قدمگاه از جمله قدمگاههایی است که امام رضا در مسیر حرکت خود از مدینه به مرو در آن توقف داشته و استراحت کرده اند به همین خاطر مورد احترام مردم منطقه است و اعتقاد زیادی به آن دارند وچون دارای آب فراوان و درختان تنومند و کهنسال می‌باشد و محل خوبی برای استراحت و تفریح می‌باشد گردشگران زیادی از شهرهای مختلف بخصوص شیراز، اصفهان، یزد، آباده، اقلید، مرودشت و سایر شهرها به این تفریحگاه می‌آیند که از گذشته تاریخی این مکان اطلاعی ندارند و مسئولین منطقه هم تا کنون هیچ اقدامی که شایسته این مکان مقدس و تفریحی می‌باشد انجام نداده اند.موقعیت این چشمه برای ایجاد تاسیسات و پذیرایی بین راهی، بسیار مناسب می‌باشد. در حال حاضر از چشمه فوق۴ رشته جوی اصلی منشعب میشود و پس از دور شدن از سرچشمه، رشته‌های فرعی دیگری را تشکیل می‌دهند. این نهرها ابتدا باغات داخل و اطراف شهر که بیشتر در قسمت جنوب و جنوب غربی بوده را سیراب و سپس زمین‌های کشاورزی که بیشتر در سمت جنوب و جنوب شرقی هستند را مشروب می‌سازد. در فصل زمستان مازاد آب به رودخانه بالنگان ریخته و از آنجا توسط رودخانه سفید به رودخانه کر ملحق می‌گردد.
سد ملاصدرا
دست سد درودزن واقع در شمال استان فارس، شهرستان اقلید، کیلومتر ۲۲ شهرسده و روی سرشاخه اصلی رودخانه کر در محلی به نام تنگ براق ساخته شد. سد از نوع سدهای خاکی (سنگریزه‌ای با هسته رسی(GC) با ارتفاع ۷۲ متر، طول تاج ۶۳۰ متر بوده و حجم مخزن این سد حدود ۴۴۰ میلیون متر مکعب است. آبگیری رودخانه در محل سد به طور متوسط سالا‌نه ۳۶۰ میلیون متر مکعب است.
شرکت آب منطقه‌ای استان فارس (کارفرما) قرارداد احداث سد و نیروگاه را در ماه‌های پایانی سال ۱۳۷۸ پس از برگزاری مناقصه بین‌المللی با کنسرسیوم شرکت ملی ساختمان از ایران و شرکت «کایتک» از کشور چین با مبلغ ۷/۷۵ میلیون دلا‌ر شامل ۵/۵۱ میلیون دلا‌ر کارهای سیویل و ۲/۲۴ میلیون دلا‌ر کارهای تجهیزاتی، منعقد کرد.
در زمان اجرای قرارداد و به منظور افزایش کیفیت و توان اجرایی، وظایف شرکت کایتک به شرکت گژوبا (CGGC)، واگذار شد.
با توجه به طولا‌نی شدن مراحل کاری فاینانس، ابلا‌غ شروع رسمی قرارداد از شهریور ۱۳۸۱، صادر شد.
عملیات اجرایی مربوط به سیستم انحراف، ساختمان بدنه سد و سرریز، از وظایف شرکت ملی ساختمان و عملیات اجرایی مربوط به احداث تونل انتقال آب به نیروگاه که حدود ۳ کیلومتر پایین‌تر از سد واقع شده است، همچنین ساختمان نیروگاه و تهیه و نصب تجهیزات نیروگاهی از تعهدات شرکت چینی بوده است. ساخت این سد یکی از نخستین طرح‌های فاینانس در کشورمان بود که حدود ۹۴ میلیون دلا‌ر اعتبار آن از سوی بانک صادرات ایران شعبه فرانکفورت و اگزیم بانک چین تأمین و پرداخت شده است. عملیات ساخت سیستم انحراف آب رودخانه به منظور ساخت سد در تیرماه ۱۳۸۳ خاتمه یافت. آبگیری سد در دی ماه سال ۱۳۸۴ شروع شد و افتتاح سد در شرایطی که مخزن آن حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب آبگیری شده بود، در فروردین ماه ۱۳۸۶ با حضور رییس جمهوری انجام پذیرفت.
آخرین مقادیر مصوب قرارداد ۶/۹۴ میلیون دلا‌ر شامل ۴/۶۸ میلیون دلا‌ر کارهای سیویل و ۲/۲۶ میلیون دلا‌ر کارهای تجهیزاتی است.
اهداف طرح
هدف اصلی ساخت سد ملاصدرا تولید سالا‌نه ۱۷۰ میلیون کیلووات ساعت برق برای پیک مصرف است که توسط دو واحد ۵۰ مگاواتی تولید خواهد شد. بهبود آبیاری اراضی دشت‌های حاصلخیز کامفیروز و کوربال در پایین دست سد ملاصدرا و درودزن از دیگر اهداف مهم ساخت سد ملا‌صدراست. کنترل سیلا‌ب‌های مخرب رودخانه خروشان کر از طریق عملکرد سدهای ملاصدرا و درودزن و جلوگیری از خسارت‌های ناشی از سیلا‌ب‌در اراضی پایین دست سد درودزن، از دیگر اهداف ساخت سد ملا‌صدراست.
با ساخت این سد آورد رودخانه کر در سالهای پرآبی ذخیره و در دوران خشکسالی به مناطق زیردست سد توزیع میشود و در نتیجه از وارد شدن شدید آب به دریاچه‌های تشک و بختگان در انتهای حوزه رودخانه کر جلوگیری به عمل می‌آید و آب این دو دریاچه که از منابع اصلی زیست‌محیطی ایران است، تثبیت و از غرق شدن اراضی وسیعی از زمین‌های کشاورزی جلوگیری میشود. سد ملاصدرا باعث افزایش عمر مفید سد درودزن نیز خواهد شد و از ورود گل و لا‌ی به دریاچه سد درودزن جلوگیری خواهد کرد. در کنار آن موجب کنترل حجم آب سد درودزن و کاهش سیلا‌ب‌های سرریزی آن نیز خواهد شد.
عملیات اجرایی
با تجهیز کارگاه و پس از پایان مطالعات، کار ساخت سد توسط شرکت ملی ساختمان در نیمه اول سال ۱۳۸۱ آغاز شد. سرمای شدید منطقه مانع عملیات خاک‌ریزی، خاک‌برداری و بتن‌ریزی می‌شد. بدنه سد در مدت یک سال به صورت کامل خاک‌ریزی شد. برای ساخت سد ملاصدرا همان طور که جدول شماره یک نشان می‌دهد بالغ بر ۸۷۰/۲ هزار مترمکعب خاک‌ریزی شد که حدود ۳۷۰ هزار مترمکعب آن مربوط به فراز بند و حدود ۵۰۰/۲ هزار مترمکعب آن برای بدنه اصلی سد بود. همچنین در سد ملاصدرا بیش از ۰۸۷/۳ هزار مترمکعب خاک‌برداری شده که حدود ۴۵۰/۱ هزار مترمکعب آن مربوط به حفاری سرریز، ۱۵۰/۱هزار مترمکعب مربوط به حفاری بدنه اصلی سد و حدود ۴۸۷ هزار مترمکعب مربوط به تونل آب و تأسیسات وابسته به آن بود.
کار ساخت نیروگاه به دست مهندسان شرکت کایتک چین هم‌زمان با کار ساخت بدنه اصلی سد آغاز شد. شرکت CGGC که پروژه ساخت تونل و نیروگاه ملاصدرا را بر عهده داشت، یکی از شرکت‌های بزرگ جهانی است که در ساخت بزرگ‌ترین سد جهان روی رودخانه یانگ تسه کیانگ فعالیت می‌کند. خوشبختانه مهندسان ایرانی در سد ملاصدرا توانستند دوشادوش شرکت چینی فعالیت کنند به گونه‌ای که با ساخت به موقع بدنه اصلی سد و آبگیری آن در دی‌ماه ۱۳۸۴، هم اکنون ۳۵۰ میلیون مترمکعب آب در پشت سد ذخیره شده و تولید برق امکان پذیر است.
آب سد از طریق تونل آب بر به طول ۳۲۸۶ متر و با قطر تمام شده ۵/۴ متر به نیروگاه منتقل میشود. نیروگاه ملاصدرا دارای ۲ دستگاه ژنراتور است که هر کدام توان تولید ۵۰ مگاوات برق را دارد. توربین‌های نیروگاه از نوع فرانسیس عمودی است.
از نکات قابل توجه در نیروگاه‌های آبی، بازده بسیار بالا در زمان تولید برق و خرج بسیار پایین در زمان نگهداری است، به طوری که آمار نشان دهنده آن است که هزینه ساخت سد و نیروگاه کمتر از ده سال بازگشت داده میشود. برق تولید شده از نیروگاه ملاصدرا ۵/۱۰ کیلوولت و ۳۰۷۹ آمپر است که پس از تقویت به ۱۳۲ کیلوولت تبدیل و به پست یاسوج انتقال داده میشود که در اوج مصرف کشورمان در مدار قرار می‌گیرد.
ویژگیهای خاص سد ملاصدرا
قطعات بسیار مرغوب در نیروگاه موجب شده است که کارخانه سازنده آن را به مدت ۵ سال ضمانت و لوازم مورد نیاز آن را به مدت ۱۰ سال تأمین کند. نیروگاه، ظرف سی سال آینده نیاز به تعمیرات اساسی نخواهد داشت.
یکی از ویژگیهای عملیات اجرایی سد ملاصدرا، اجرای به موقع و براساس برنامه است به طوری که میتوان گفت سد ملاصدرا یکی از سریع‌ترین سدهایی است که در کشورمان ساخته شد.