مسجد جامع سجاس

مسجد جامع سجاس در شهرک سجاس، در۱۲ کیلیومتری شمال غربی شهرستان خدابنده، قرار دارد. دراین شهرک، از دوره‌های گوناگون اسلامی آثاری تاریخی برجای مانده است.

مسجد جامع سجاس را می توان یکی از آثار برجسته استان زنجان دانست. این مسجد به سبک مساجد شبستانی ساخته شده است. آثار قوس‌های فرو ریخته در جرز شمالی نشان می‌دهند که بنا با افزوده‌ها و ساختارهای دیگری همراه باشبستان موجود، مجموعه کامل تری را تشکیل می داده است. بنای موجود، شبستان گنبدداری است که به سبک چهارتاقی ساخته شده است و جرزهای چهار گانه، سنگینی را بر دوش دارند. بنای این مسجد با آجرهایی به ابعاد۵*۲۱*۲۱ سانتی متر ساخته شده است. گنبد با واسطه چهار فیل پوش، بر روی جرز‌های چهار گانه استوار شده است.

بالای فیل پوش‌ها، طاقنماهای زیبایی قطار بندی شده وگردی کاملی را جهت اجرای عرقچین گنبد فراهم آورده است. سطح طاق نماها باطرح‌های هندسی تزئین شده است.

گنبد این مسجد که از نوع گنبدهای یک پوششه است با آجر ساخته شده و تزئینات آن منحصراً به نقش ستاره ایرانی (ستاره پنج پر) محدود است. ورودی کنونی در جرز شمالی تعبیه شده و در جرزهای غربی وشرقی دودرگاهی بزرگ شبیه به ایوان ساخته شده است. محراب مسجد درضلع جنوبی آن، در راستای قبله و با خالی نمودن دیوار ایجاد گردیده است.

این مسجد از لحاظ گچ بری وکتیبه‌ها بسیار ارزنده وقابل توجه است و چهار کتیبه در آن به چشم می‌خورد. ابتدا کتیبه ساقه گنبد است که به خط نسخ ابتدایی گچ بری شده است و احتمالاً همزمان با احداث بنا شده بر آن جای گرفته است.کتیبه فیل پوش‌ها که با توجه به سبک نگارش مربوط به دوره ا یلخانی است، با خط ثلث نوشته شده است. زیرفیل پوش‌ها و بر گرداگرد مسجد، کتیبه بسیار ارزنده ای به عرض حداقل ۵۰سانتی متر وجود دارد که مشتمل بر متن سوره ۶۷ قرآن کریم (سو ره«تبارک») است. این کتیبه با دو خط موازی در بالا و پایین محدود و محصور شده است و در بالای خطوط، کتیبه کوچک دیگری به خط کوفی اوایل قرن پنجم نوشته شده است. به طور کلی، کتیبه‌های این مسجد از نظر سبک و شیوه گچ بری به کتیبه‌های مسجد جامع قروه شبیه اند. محراب مسجد سجاس باگچ بری‌های ارزنده و طرح‌های اسلیمی وگیاهی طراحی و اجرا شده است. تزئینات مسجد جامع سجاس نیز از نظر شباهت، با گچ بری‌های مساجد جامع اصفهان و قروه قابل مقایسه است. ا ین مسجد در اوایل قرن پنجم هجری قمری ساخته شده است.